محمد حسن خان اعتماد السلطنه
501
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
وزارت دول خارجه و ملل مختلفهء داخله ( ص 42 - ص 19 چاپ اول ) احتمالا مراد اتباع خارجه مقيم ايران است كه از جهت دين و مليت با ايرانيان اختلاف داشتند و اگر ملل متبوعه يعنى اقليتهاى داخلى فرض كنيم چون سرپرستى آنها را به اشخاص مختلف واگذار مىكردهاند كاملا درست درنمىآمد . محمد على خان شيرازى ( ص 42 - ص 19 چاپ اول ) پسر آقا محمد اسمعيل استاد يعنى رئيس صنف بزاز شيراز و برادرزادهء ميرزا - ابو الحسن خان ايلچى كه آقا محمد اسمعيل برادر مادرى ميرزا ابو الحسن خان بوده است . در 1186 متولد شد و چون عمويش وزير دول خارجه بود در اين وزارتخانه عضو شد و يكبار به سفارت به صورت سفارت فوق العاده به استانبول رفت و يكبار هم به فرانسه در 1263 و مدتى هم كه وزارت امور خارجه زير نظر مستقيم امير كبير بود وى نايب وزارت خارجه بود و در 19 رمضان 1267 مستقلا وزير دول خارجه شد . ولى دورهء وزارت او ديرى نپائيد و در 18 ربيع الثانى 1268 درگذشت . ابن شخص از مأمورين ناصالح وزارت امور خارجه ايران است . در سفارت عثمانى حدود چهار هزار تومان پول از سلطان عثمانى گرفت و در عهدنامهء ايران و عثمانى به ضرر ايران و به نفع عثمانيها تصرف كرد . مؤتمن الملك ، ميرزا سعيد خان ( ص 42 - ص 19 چاپ اول ) پسر ميرزا سليمان پسر ميرزا سعيد شيخ الاسلام گرمرود آذربايجان و متولد سال 1179 در آغاز جوانى تحصيل ادبيت و عربيت كرد و در كسوت روحانيت بود ، اما چون عمويش ميرزا عبد الرحيم وزير احمد خان دنبلى حاكم بود و پسرعمويش ميرزا - مسعود در خدمت عباس ميرزا و محمد شاه سرنوشت او را به خدمت دولت رسانيد و مشهور آنست كه امير كبير در سفر تبريز به طهران او را كه نامهاى نوشته و تقديم كرده بود شناخت و چون از فضل و خوشخطى او استحضار حاصل كرد او را به خدمت دولت درآورد و « كاتب اسرار » كرد . ولى ميرزا سعيد خان پاس الطاف امير را ندانست و با ميرزا آقا خان نورى در قتل او شريك شد و گويا فرمان قتل هم به خط و انشاى او بوده است . پس از فوت ميرزا محمد على خان شيرازى وى به كفالت وزارت خارجه منصوب شد و به لقب مؤتمن الملك ملقب و سال بعد در ربيع الثانى 1269 وزير دول خارجه گرديد .